2 bin yıllık İzmir gizemi: Dünyanın en ünlü destanı bu mağarada mı yazıldı?

İzmir’in Bornova ilçesinde, zeytin ağaçlarıyla kaplı yamaçların arasında bulunan bir mağara, yaklaşık 2 bin yıldır süren bir tartışmanın merkezinde yer alıyor.

Bölge halkının kuşaklardır “Homeros Vadisi” olarak adlandırdığı alandaki mağaranın, antik dünyanın en önemli şairlerinden Homeros’un “İlyada” ve “Odysseia” destanlarını kaleme aldığı yer olduğu öne sürülüyor.

Homeros üzerine bir kitap kaleme alan araştırmacı Altan Altın, bölgenin uzun zamandır bu anlatıyla özdeşleştiğini belirterek, “Burası yerel halk tarafından her zaman Homeros Vadisi olarak adlandırıldı. Dünyanın dört bir yanından gezginler, Homeros’un eserlerini kaleme aldığı söylenen mağarayı görmek için gelirdi.” dedi.

Homeros’un destanlarını gerçekte nerede oluşturduğu ise bilinmiyor. Şairin hayatına ilişkin bilgilerin büyük bölümü tarihsel verilerle efsanelerin iç içe geçtiği anlatılara dayanıyor.

2 BİN YILLIK KAYNAK MAĞARAYI İŞARET EDİYOR

Homeros, uzun zamandır Türkiye’nin Ege kıyısındaki İzmir ve çevresiyle ilişkilendiriliyor. Antik çağda Smyrna olarak bilinen kent, şairin doğum yeri olduğu öne sürülen başlıca merkezlerden biri.

Bu iddianın en dikkat çekici dayanaklarından biri ise MS 2'nci yüzyılda yaşayan Yunan coğrafyacı Pausanias’ın anlatısı.

Pausanias, Smyrnalıların Meles Nehri’nden söz ederken nehrin kaynağında bulunan bir mağaraya dikkat çekerek, Homeros’un şiirlerini burada oluşturduğunun söylendiğini aktarıyor.

Yüzyıllardır tartışılan bu tarif, araştırmacıların İzmir çevresindeki Meles Nehri’nin gerçek konumunu ve Homeros’la ilişkilendirilen mağarayı belirlemeye çalışmasına yol açtı.

"HOMEROS'UN BORNOVALI OLDUĞUNDAN ŞÜPHEM YOK"

Homeros’un kökenleri konusunda İzmir tek aday değil. Özellikle Yunanistan’ın Sakız Adası da şairin doğduğu ya da yaşadığı yerlerden biri olduğunu savunuyor.

Ancak araştırmacı Altın’a göre Homeros ile Bornova arasındaki bağlantı oldukça güçlü.

“Benim için hiç şüphe yok, Homeros Bornovalı.” diyen Altın, şairin en azından Smyrna ve Sakız’ı da kapsayan antik İyonya coğrafyasından geldiğinin altını çiziyor.

Altın, tezini destekleyen en dikkat çekici kanıtlardan birinin MÖ 3'üncü yüzyıla tarihlenen ve Homeros’u betimleyen bir kabartma olduğunu söylüyor.

Araştırmacıya göre kabartmada görülen coğrafi ayrıntılar Bornova’daki mağarayla dikkat çekici biçimde örtüşüyor.

Altın, “Bu kabartma zaten biliniyordu ancak daha önce hiç kimse Homeros Mağarası’ndaki ayrıntılarla aynı olan özellikleri fark etmemişti.” ifadelerini kullandı.

HOMEROS'UN YÜZÜNÜN BULUNDUĞU SİKKELER

Bölgedeki arkeolojik çalışmalar da Homeros ile antik Smyrna arasındaki güçlü kültürel bağa işaret ediyor.

Arkeolog Mehmet Akif Erdem, kazılarda bulunan ve üzerinde Homeros’un tasvirinin yer aldığı sikkelerin, antik Smyrna halkının şairi kendilerinden biri olarak gördüğünü ortaya koyduğunu belirtti.

“İlyada” ve “Odysseia”nın İyon ve Aiol lehçelerinin özelliklerini taşıması da Homeros’un Batı Anadolu ile bağlantısına ilişkin tezleri destekleyen unsurlar arasında gösteriliyor.

Erdem’e göre dilsel ve arkeolojik bulgular, antik Smyrna ile Bornova’nın Homeros’un yaşadığı coğrafyalar arasında bulunmuş olabileceğini gösteriyor.

Ancak bunların hiçbiri, Bornova’daki mağaranın gerçekten Homeros’un destanlarını oluşturduğu yer olduğunu kesin olarak kanıtlamıyor.

BORNOVA'DA HOMEROS'UN İZLERİ

Akademik tartışmaların ötesinde Homeros, bugün Bornova’nın kültürel kimliğinin de önemli bir parçası.

İzmir’in bilinen en eski tarih öncesi yerleşimlerinden Yeşilova Höyüğü’nde bulunan Homeros büstünün üzerinde, “İlyada ve Odysseia destanlarını bu topraklarda derledim. Bornova’da yaşadım.” ifadeleri yer alıyor.

İlçede Homeros adına düzenlenen bir kitap fuarı bulunurken, parklardan birinde Truva Savaşı’nın kahramanlarından Hektor’un heykeli de yer alıyor.

Bornova Belediyesi şimdi Homeros’a yönelik yeniden canlanan ilgiyi turizme taşımayı hedefliyor. Mağaranın düzenlenerek ziyaretçilere açılması planlanıyor.

NOLAN'IN FİLMİ İLGİYİ YENİDEN CANLANDIRDI

Homeros ve “Odysseia”ya yönelik ilginin son dönemde yeniden yükselmesinin arkasında ise Christopher Nolan’ın “The Odyssey” filmi bulunuyor.

Dünya genelinde son istatistikler, filmin Homeros’a yönelik ilgiyi artırdığını ve “Odysseia” satışlarına da yansıdığını söylüyor.