İran'ın yeni lideri Mücteba Hamaney kimdir?

İran Uzmanlar Meclisi, İsrail-ABD'nin 28 Şubat’taki saldırısında ölen Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’i yeni lider olarak seçildiğini açıkladı.

Son yıllarda zaman zaman manşetlere çıksa da çoğunlukla perde arkasında kaldı. Tahran’daki güç yapısında merkezi bir konumda. Ama bir o kadar da gölge bir figür. 

Onun nüfuzunun temel kaynaklarından biri, Devrim Muhafızları'yla kurduğu yakın ilişkiler. Rejimin baskı mekanizmasının mimarlarından biri olarak da gösteriliyor.

HAMANEY'İN İKİNCİ OĞLU

Mücteba Hamaney, İran'ın, ABD-İsrail saldırısında öldürülen dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ikinci oğlu. Ülkenin dini merkezlerinden Meşhed’de 1969 yılında, İslam Cumhuriyeti kurulmadan on yıl önce doğdu.

1979'da İslam Devrimi’nin ardından babası rejimde savunma bakan yardımcısı gibi kilit görevlere yükseldi.

Bu, Meşhed’den Tahran’a taşınmayı beraberinde getirdi. Burada Mücteba Hamaney, rejim elitlerini yetiştiren, mezunları arasında eski Dışişleri Bakanları Ali Ekber Velayeti ve Cevad Zarif gibi isimlerin de olduğu Alavi Lisesi’nde okudu.

Liseyi bitirdikten sonra 1987’de cepheye gitti. Birinci Körfez Savaşı'nın son yıllarıydı. Habib Taburu'na katıldı.

Bu taburdaki görevi Mücteba Hamaney açısından önemliydi. Onunla birlikte savaşan birçok isim daha sonra İran’ın güvenlik ve istihbarat servislerinde üst düzey konumlara yükseldi.

Savaş döneminde kurulan bu ilişkilerin, Mücteba’nın İran’ın güçlü güvenlik yapılanması içinde kalıcı bağlantılar oluşturmasına yardımcı olduğuna inanılıyor. Onun Devrim Muhafızlarıyla yakın bağları tam da bu döneme dayanıyor.

1989'da babası, Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin yerine dini lider olarak atandı.

Bu, Mücteba Hamaney’in siyasi ve dini çevrelerde hızla yükselmesinin önünü açtı. Mücteba Hamaney, 1999'da ülkenin dini merkezlerinden Kum’a taşındı.

Bu süreçte kısmen babasının konumu sayesinde din adamlarının gözünde itibar kazandı. Önde gelen dini isimlerden eğitim aldı. Bir süre dini seminerlerde ders verdi. 

2005 yılında Mahmud Ahmedinejad’ın Cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından reformist siyasetçiler Mücteba Hamaney’i seçim sürecine müdahale etmekle suçladı.

Reformist lider Mehdi Kerrubi, seçim sürecinde “bir üstadın oğlunun” müdahalesi olduğunu ileri sürdü. Ali Hamaney ise bu eleştirilere yanıt verirken oğlunu savunarak,  "O bir üstadın oğlu değil, kendisi bir üstattır" ifadesini kullandı.

ÇOCUKLAR ARASINDA EN ETKİLİ İSİM

Mücteba, Hamaney’in çocukları arasında en etkili isim olarak görülüyor. 2009’daki tartışmalı seçimlerin ardından gözler yine ondaydı.

Protestoları bastırmak için kullanılan Besic gücüyle bağlantılı olduğu iddia edildi. Mücteba Hamaney tam da bu nedenle İranlı muhalif grupların kara listesinde.

ABD Hazine Bakanlığı da 2019’da Mücteba Hamaney’i, herhangi bir resmi görevi bulunmamasına rağmen İran yönetimini temsil ettiği gerekçesiyle yaptırım listesine ekledi.

BABASIYLA BİRLİKTE EŞİ ANNESİ VE OĞLUNU KAYBETTİ

Mücteba Hamaney, ABD-İsrail Tahran'a yönelik saldırılarının ilk gününde sadece babasını değil; eşi, annesi ve oğlunu da kaybetti.

Onun yüksek rütbeli bir din adamı olmaması ve rejimde resmi bir görevinin bulunmaması dezavantajı olarak gösteriliyor. Anayasa’nın öngördüğü yürütme ve idari tecrübeye de sahip değil.

2024 yılında, Uzmanlar Meclisi dini liderin halefiyet sürecini planlamak üzere toplandığında, babası o dönemde oğlunun değerlendirme dışı bırakılması gerektiğini ifade etmişti.

Ancak bazı uzmanlar, Mücteba Hamaney'in güvenlik ve askeri kurumların koordinasyonu konusunda yakından bilgi sahibi olduğuna dikkat çekiyor.

Hamaney'in Suudi Arabistan veliaht prensi Muhammed bin Selman gibi bir figür olarak ortaya çıkabileceği belirtiliyor.